chiều xưa giẻ quạt voi lồng
thân cau cụt vẫy đuôi mèo trắng mốc
chuồn chuồn khiêng nắng sang sông..."
người con của Kinh Bắc đã xong cuộc lãng du...lặng lẽ tìm về cùng đất mẹ. Kinh Bắc ngày xưa...có không những cơn mưa Thuận Thành, khóc đón đứa con xa. cả cuộc đời như một cuộc lãng du...ngang qua cõi người, ngang qua cả bầu trời thi ca Việt.
suốt những năm phổ thông, Quang Dũng và Hoàng Cầm...hai nhà thơ để lại trong tôi nhiều nhất những ấn tượng. Quang Dũng và Hoàng Cầm, hai trong số ít những nhà thơ mà nói như lời của Nguyễn Tuân đã vượt lên cái phạm trù thi sĩ để đạt đến cái tầm vóc của những thi nhân...tức là người thơ ăn đứt hoàn toàn những anh chỉ có nghề làm thơ, thậm chí là mua câu bán chữ.....
nếu như Quang Dũng lãng đãng như áng mây trắng xứ Đoài...thì Hoàng Cầm xứng đáng được ví như cơn mưa..mưa Thuận Thành...hay ngọn gió...gió về miền Kinh bắc...thanh sạch...trong trẻo không chút bụi trần. một đời sống...một đời mộng ước...day dứt nhớ và day dứt yêu thương.
Hoàng Cầm, người thơ...cây đàn vàng ngàn tiếng, kết tinh của hồn thiêng, đất và người Kinh Bắc...hiện thân của thế giới cổ kính, thâm nghiêm...đượm màu huyền sử. người ta đã băn khoăn, đã thắc mắc nhiều về hai chứ Hoàng Cầm... vị thuốc đắng...như cuộc đời nổi trôi, lận đận...hay cây đàn vàng ngàn tiếng cuộc đời đã ban tặng cho thơ. nhưng có lẽ giờ đây chẳng cần thiết nữa....cuộc đời và nhất là những trang thơ ông đã thay ông giải thích với chúng ta rồi.
nhà thơ Hoàng Cầm đã ra đi mãi mãi. Một cái tin không bất ngờ với nhiều người, khi nhà thơ đất Kinh Bắc đã “Nằm nghiêng nghiêng trong kháng chiến trường kỳ” như cái nghiệp thơ vận vào suốt gần 10 năm qua, nhưng cũng khiến tất cả ngậm ngùi, xót xa…
Hoàng Cầm ra đi...thanh thản bước chân rời xa cõi tục. trọn vẹn cuộc đời...trọn vẹn cả cuộc lãng du. ra đi mà dường như lại chính là cuộc trở về. về Kinh Bắc.
Hoàng Cầm...nhà thơ của tình yêu.
trái tim ấy nhà thơ vẫn chưa bao giờ ngừng đập những nhịp yêu dẫu đã trải qua 89 mùa xuân xanh tất cả. Nhẹ nhàng, sâu sắc, nhà thơ có lần tâm sự: "Người ta hay nói, yêu ai là yêu cả một đời. Nhưng tôi vẫn hay nghĩ vui, tôi có hai đời: Tôi yêu ai yêu cả “hai cuộc đời”. Một là cuộc đời - con người tôi, còn cuộc đời thứ hai ấy là đời thơ của tôi dành cho những tình yêu mà tôi đã thiết tha theo đuổi, để mất và tiếc thương...”. (1)
nhà thơ ấy đã yêu, yêu sớm, yêu rất nhiều người, và cũng được rất nhiều người yêu...không hẳn tình yêu nào cũng khắc cốt ghi tâm, nhưng mỗi tình yêu đều in dấu trong mỗi bài thơ và từng trang viết.
người con gái trong thơ Hoàng Cầm là hiện thân của người con gái Kinh Bắc xưa...thuận hậu, nhuần nhị... mang nét đẹp dịu dàng mà không kém phần sâu sắc, vất vả tảo tần nhưng vẫn khao khát sống, khao khát yêu thương. tình yêu trong thơ Hoàng Cầm lấp lánh sắc màu những mùa hội hè của người quan họ...ướt đẫm không khí huyền ảo, chan chứa huê tình.
"nghé cây bài tìm hơi tóc ấm...
em đừng lớn nữa chị đừng đi..."
(cây tam cúc)
tình yêu của chú bé Hoàng Cầm với người chị lớn...chị Vinh...ám ảnh mãi trong những vần thơ, để rồi kết tinh lại thành một "Lá diêu bông.." lãng đãng giữa hai bờ mơ thực. thơ Hoàng cầm là thế...lãng đãng khói sương nhưng ám ảnh vô cùng...có thể ít người theo kịp, hiểu và cảm nổi những một khi đã thấm rồi thì ở lại rất lâu. người ta nhớ...người ta nhắc...người ta đọc đi đọc lại...rồi chuyền tay nhau...điều đó lý giải tại sao một thời gian dài bị tách khỏi đời sống văn học nước nhà nhưng vẫn sống được mãi đến hôm nay."Váy Ðình Bảng buông chùng cửa võng
Chị thẩn thơ đi tìm
Ðồng chiều
Cuống ra.
Chị bảo
— Ðứa nào tìm được lá Diêu Bông
Từ nay ta gọi là chồng.
Hai ngày sau Em tìm thấy lá
Chị chau mày:
— Ðâu phải lá Diêu Bông
Mùa đông sau Em tìm thấy lá
Chị lắc đầu
Trông nắng vãn bên sông
Em tìm thấy lá
Chị cười xe chỉ ấm trôn kim
Chị ba con
Em tìm thấy lá
Xòe tay phủ mặt Chị không nhìn
Từ thưở ấy
Em cầm chiếc lá
Ði đầu non, cuối bể
Gió quê vi vút gọi
Diêu Bông hờị.!
Ới Diêu Bông"..!..
Hoàng Cầm đã nói về người chị mình yêu :".Chị Vinh võ vẽ chữ nho, đọc thông quốc ngữ, người quê gốc cũng Tiên Du, nên hát quan họ thì làm mê người ta ngang với nhan sắc của chị. Chị cũng thừa biết thằng bé con này nó mê đắm mình nên chị cứ hay trêu đùa, lắm lúc tôi phát khóc, nhưng cũng nhiều giờ phút tôi có một hạnh phúc không gì sánh bằng là được chị Vinh cho ngồi sát bên, chầu rìa những cuộc chơi tam cúc ngày Tết, ngày Xuân hay ngày hội. Chị thường hay nhờ những đêm trăng sáng vào mùa Hè, mùa Thu, tổ chức những đám thanh thiếu niên tụ tập ở cái bãi sau ga, hát ví, hát trống quân, hát ống, hát giao duyên, hát vấn đáp, đặc biệt là về môn hát quan họ thì chị là bà chúa của dân ca! Giọng ngọt, say như mật ong, đôi mắt đen thăm thẳm với hàng mi cong và dài, má luôn luôn ửng đỏ, môi đã hồng lại thường hay cắn chỉ quết trầu, răng đen rưng rức hạt na...”(2).
Người con gái ấy có thể gọi là hình mẫu của người phụ nữ Kinh Bắc xưa, cũng như mang hồn của mọi người phụ nữ Việt. Tình yêu đầu đời đầy ám ảnh...để rồi cả cuộc đời mình Hoàng Cầm cứ mãi trăn trở một niềm yêu: "Tôi không phải là người yêu đương bừa bãi. Thế mà tôi vẫn bị phụ. Càng bị phụ, tôi càng yêu, càng say đắm và dấn thân cho tình yêu... Với tôi, tình yêu không có tuổi. Khi tôi yêu, tôi chỉ biết yêu, cho đi và chờ đợi. Người đàn ông nên thế, chỉ cần yêu tử tế và chờ đợi, còn đàn bà người ta có thuộc về mình hay không điều đó phụ thuộc vào họ chứ không phải vào mánh lới của mình. Nếu có thì đó chỉ là sự chiếm đoạt chứ nào đâu phải là yêu. Và đã yêu thì không hối hận...”.(3).
bài học yêu của người thơ ấy đủ để mọi thế hệ tình nhân phải nhìn lại mình. mà tình yêu nào đâu phải chỉ giản đơn là cho đi và nhận lại.
vĩnh biệt Hoàng Cầm...vĩnh biệt con người thơ của miền quê Kinh Bắc. những cơn mưa Thuận Thành trắng trời rả rích...những chiều quê vi vút gió thổi về...Kinh Bắc ngày xưa...Kinh Bắc hiện tại...vẫn huyền ảo, mông lung mà gần gũi vô cùng trong mỗi chúng ta...bởi dường như vẫn còn đó một Hoàng Cầm.
"về Kinh Bắc phải đâu con nghẹn khóc
con không cười
con thoảng nhớ thoảng quên..."
NGUYỄN TRƯỜNG NHÂN
(1), (2), (3): Xong cuộc tuần du, Huy Thông, Thể Thao văn hóa,
